1953: urodził się Stanisław Pyjas
4 sierpnia 1953 roku w Gilowicach urodził się Stanisław Pyjas — student filologii polskiej i filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, współpracownik Komitetu Obrony Robotników, którego śmierć w niewyjaśnionych okolicznościach wstrząsnęła w 1977 roku środowiskiem akademickim Krakowa.
1953 — Urodziny studenta, który stał się symbolem
Stanisław Pyjas urodził się 4 sierpnia 1953 roku w Gilowicach (powiat żywiecki). W 1972 roku ukończył I Liceum Ogólnokształcące w Żywcu, a następnie studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim, mieszkając w domu studenckim „Żaczek" przy alei 3 Maja. W latach 1976–1977 włączył się w protesty przeciw represjom wobec robotników z Radomia i Ursusa oraz współpracował z Komitetem Obrony Robotników. Był rozpracowywany przez Służbę Bezpieczeństwa w ramach spraw operacyjnych krypt. „Optymiści" i „Niepoprawni".
1977 — Śmierć, która zapoczątkowała SKS
Pyjas zginął 7 maja 1977 roku w kamienicy przy ul. Szewskiej 7 w Krakowie. Władze mówiły o upadku ze schodów, środowiska opozycyjne — o pobiciu przez funkcjonariuszy SB. Jego śmierć wywołała masowe demonstracje studentów (tzw. Czarny Marsz) i bojkot juwenaliów. 15 maja 1977 roku pod Wawelem odczytano deklarację zawiązującą Studencki Komitet Solidarności w Krakowie — pierwszą tego rodzaju organizację w Europie Wschodniej. Pyjas został pośmiertnie odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, a w 2019 roku w Krakowie odsłonięto jego pomnik obok domu „Żaczek". Jest też patronem ulicy w dzielnicy Krowodrza.
W 2023 roku ukazał się reportaż Cezarego Łazarewicza „Na Szewskiej. Sprawa Stanisława Pyjasa", który podważył wcześniejsze ustalenia śledczych — to kolejny rozdział trwającej od dziesięcioleci debaty o okolicznościach śmierci studenta.
Źródła: Wikipedia / dzieje.pl i inne