23 sierpnia: Posmysz i Filipkiewicz

Redakcja Krazeta | niedziela, 23 sierpnia 2026 | Kraków

23 sierpnia 1923 roku w Krakowie urodziła się Zofia Posmysz — pisarka, ocalona z Auschwitz, autorka opowiadania "Pasażerka", Dama Orderu Orła Białego.

1923 — Urodziny Zofii Posmysz

23 sierpnia 1923 roku w Krakowie urodziła się Zofia Posmysz-Piasecka, polska pisarka i scenarzystka. W kwietniu 1942 roku została aresztowana przez gestapo za czytanie i rozpowszechnianie wydawnictw podziemnych; po kilku tygodniach spędzonych w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich trafiła do KL Auschwitz jako więźniarka nr 7566. Po wojnie studiowała polonistykę w Warszawie, pracowała w Polskim Radiu i współtworzyła powieść radiową "W Jezioranach". Napisała słynne opowiadanie "Pasażerka" o obozowej przełożonej, przeniesione na ekran przez Andrzeja Munka (1963) i do opery Mieczysława Weinberga. Zmarła w 2022 roku; w Krakowie jej sylwetkę przypomina wystawa w MOCAK-u. W 2018 roku została odznaczona Orderem Orła Białego.

1944 — Śmierć Stefana Filipkiewicza w Mauthausen

23 sierpnia 1944 roku w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen został zamordowany Stefan Filipkiewicz (ur. 1879 w Tarnowie), malarz i grafik, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Studiował w krakowskiej ASP pod kierunkiem Józefa Mehoffera, Leona Wyczółkowskiego i Jana Stanisławskiego, a po 1930 roku sam wykładał na tej uczelni, otrzymując w 1936 roku nominację na profesora nadzwyczajnego. Zasłynął pejzażami tatrzańskimi. W czasie wojny działał na Węgrzech w Komitecie Obywatelskim do Spraw Opieki nad Uchodźcami Polskimi; aresztowany przez gestapo pod koniec lipca 1944 roku, zginął stracony wraz ze współpracownikami konspiracji, m.in. Henrykiem Sławikiem.

Film "Pasażerka" Andrzeja Munka, oparty na opowiadaniu Posmysz, przez dekady uchodził za arcydzieło, które reżyser zostawił niedokończone — zmarł w wypadku w 1961 roku, a obraz ukończono z jego materiałów w 1963 roku.

Źródła: Wikipedia i inne