10 września 1939: pierwsza egzekucja w Krakowie

Cztery dni po wkroczeniu Wehrmachtu do Krakowa okupant pokazał miastu, jaką cenę przyjdzie płacić za opór. 10 września 1939 roku przy murze nowego cmentarza żydowskiego na Podgórzu Niemcy dokonali pierwszej zbiorowej egzekucji Polaków w okupowanym Krakowie.

Tego dnia w Krakowie

• 1939 – Przy ul. Abrahama rozstrzelano 13 krakowian: 11 mężczyzn znanych z nazwiska (m.in. Józefa Berezickiego, Andrzeja Bilskiego, Kazimierza Górskiego, Władysława Drożdża, Stefana Masnego, Franciszka Nawrota, Józefa i Władysława Pietryków) oraz dwie nieznane osoby. Ofiary rozstrzelano w pobliżu skrzyżowania ulic Jerozolimskiej i Abrahama. Prawdopodobnie był to odwet za opór stawiany wkraczającym wojskom niemieckim.
• 2026 – Muzeum Krakowa tego dnia organizuje m.in. oprowadzanie „Po śladach krakowskiego rzemiosła" w Pałacu Krzysztofory oraz wernisaż plenerowej wystawy „Nowa Huta – Dimitrowgrad" przy Alei Róż. To dobra okazja, by po ulicach Podgórza przejść się także śladem ofiar września 1939 roku.
• Miejsce pamięci – Na ul. Abrahama stoi dziś granitowy Pomnik Martyrologii Rozstrzelanych 10 września 1939 roku, odsłonięty w 1984 roku, z tablicą upamiętniającą ofiary pierwszej egzekucji.

Ciekawostka

Na tablicy pomnika jedno z nazwisk – A. Pietryka – zapisano omyłkowo jako „Pietrzyk". Błąd przetrwał do dziś i jest przypominany przez badaczy dziejów okupowanego Krakowa. Zbrodnia z 10 września 1939 roku nie była odosobniona: w kolejnych tygodniach Niemcy przeprowadzili w mieście całą serię egzekucji, a profil zbrodni kontynuowało później gestapo z siedzibą przy ul. Pomorskiej — w jej dawnych celach Muzeum Krakowa prowadzi co roku Dni Pamięci Ofiar Gestapo (w tym roku 11–12 września).

Źródła: Wikipedia (pl) – Pomnik Martyrologii Rozstrzelanych 10 września 1939 roku; Muzeum Krakowa – kalendarium.